Bóng đè

Trong sách bài giảng “Sức khỏe tâm thần” dành cho sinh viên y 3, bài ý thức/ giấc ngủ (một trạng thái chuyển thức), có lý giải về hiện tượng bóng đè. Tuy nhiên, vì sách biên soạn từ tài liệu tiếng Anh nên không trực tiếp có cụm từ bóng đè. Hôm nay lục lại tủ sách, thấy cuốn “Bệnh học thần kinh” của thày Lê Văn Thành, nhà xuất bản y học 1992, có lý giải hiện tượng này (trang 119). Tuy nhiên sách không được dùng làm tài liệu giảng dạy tại Đại học Y Hà Nội thời kỳ đó. Việc nhắc lại này nhằm bổ sung kiến thức về lịch sử khoa học thần kinh- tâm thần ở VN.

Bóng đè được thày lý giải là từ dùng trong dân gian. Nó là mục (a) liệt khi ngủ. Mục này nằm trong mục (4) Những rối loạn phân ly của các giai đoạn giấc ngủ. Các mục đi kèm trong mục (4)  này có: (b) Ảo giác khi ngủ, (c) Hành vi tự động, (d) Mộng du, (e) Hội chứng Kleine- Marvin và (f) Hội chứng Pickwick. Mục (4) này nằm trong phần rối loạn giấc ngủ với 3 rối loạn khác được nhắc tới là (1) Cơn ngủ thoáng qua, (2) Cơn mất trương lực, (3) Ngủ nhiều. Các rối loạn về giấc ngủ nằm trong triệu chứng học của sự biến đổi ý thức, với (I) Đại cương, (II) Ý nghĩa của mối liên hệ lâm sàng với giải phẫu sinh lý hệ thần kinh, (III) Cách khám một trường hợp hôn mê, (IV) Biểu hiện lâm sàng của các mức độ hôn mê, (V) chứng lặng thinh bất động, (VI) Lú lẫn tinh thần.

Liệt khi ngủ là cơn xảy ra trong một thời gian rất ngắn, trong khi hoặc mới đi ngủ hoặc lúc thức dậy.

Trong cơn bệnh nhân thấy mình muốn cử động nhưng không sao nhấc nổi tay chân, nói không được. Bệnh nhân hoảng sợ lo âu, cảm thấy mình hoàn toàn bất lực, càng muốn vùng vẫy càng thấy vô hiệu quả. Bệnh nhân vẫn thức nhưng không hoàn toàn. Cơn kéo dài chừng vài phút nhưng bệnh nhân cảm thấy rất dài. Cơn có thể tự hết, nhưng nếu có một kích thích bên ngoài tác động tới như tiếng động hoặc tốt nhất là sự va chạm vào cơ thể thì lập tức thức tỉnh. Cơn này thường gặp ở bệnh nhân có cơn ngủ thoáng qua và cơn liệt thoáng qua. Cơn tái xuất hiện tùy từng cá thể, có người cả đời chỉ gặp vài lần, có người 1 năm 1 lần, vài tháng một lần nhưng có người một tuần gặp vài cơn.