Đang có bạn hỏi nên trích cái tổng quan này từ một nghiên cứu cấp cơ sở của Bệnh viện Nhi Trung Ương năm 2014.
Vẹo cột sống (Scoliosis- VCS) là thuật ngữ để chỉ tình trạng cong của cột sống sang phía bên của trục cơ thể, và lệch các thân đốt sống theo trục của mặt phẳng ngang, khác với tình trạng gù (Kyphosis) hoặc ưỡn (Lordosis) là biến dạng của cột sống theo trục trước sau. Vẹo cột sống có thể xuất hiện rất sớm ngay sau khi trẻ mới sinh hoặc trong quá trình phát triển và trưởng thành của trẻ nhưng đều dẫn đến hậu quả nặng nề về thể chất và tâm lý, làm giảm hoặc mất khả năng lao động và độc lập trong sinh hoạt, là nguyên nhân dẫn đến nhiều tình trạng bệnh lý như tim mạch, hô hấp, bệnh của hệ thống vận động nếu như không được phát hiện sớm, điều trị đúng và kịp thời. Việc chẩn đoán vẹo cột sống dựa chủ yếu theo các dầu hiệu lâm sàng như xuất hiện đường cong ở cột sống lưng, mất cân xứng hai vai, khung chậu, ụ gồ ở sườn, chênh lệch chiều dài 2 chân và hình ảnh Xquang như góc Cobb, độ xoay của thân đốt sống được đo bằng thước Scoliometer. Có nhiều phương pháp điều trị vẹo cột sống như: điện trị liệu, bó bột nắn chỉnh cong vẹo, kéo dãn cột sống, đeo áo nẹp chỉnh hình, và phẫu thuật chỉnh hình. Hiệu quả của mỗi phương pháp là khác nhau.
Các dấu hiệu lâm sàng
Các dấu hiệu lâm sàng thông thường là: (1) một bên mỏm vai nhô cao hơn mỏm vai bên đối diện, (2) xương bả vai 2 bên không cân đối với nhau, (3) khi đứng thân người nghiêng sang một bên, cột sống cong vẹo sang một hoặc hai bên, ụ gồ ở lung, cột sống có thể ưỡn ra trước hoặc gù ra sau, (4) khung chậu bị nghiêng lệch và bị xoay, (5) khớp háng một bên cao hơn bên đối diện, ngấn mông một bên cao hơn bên đối diện, (6) khớp gối không cân đối khi nằm gập gối, (7) một chân có thể ngắn hơn chân bên đối diện và (8) có thể kèm theo các dị tật khác.
Phân loại vẹo cột sống
Là cột sống bị vẹo kèm theo sự thay đổi về cấu trúc và các đốt sống bị xoay gây biến dạng và không nắn chỉnh thẳng hàng được khi bệnh nhân nghiêng cột sống về phía đỉnh của đường cong trên lâm sàng và Xquang. Vẹo cột sống tự phát là vẹo cột sống có đường cong lớn hơn mà kèm theo sự thay đổi về cấu trúc và sự xoay của các đốt sống.
Hình ảnh Xquang của vẹo cột sống
Đo VCS theo phương pháp COBB: xác định vùng vẹo cốt sống, xác định đốt sống trên và dưới, ở chỗ nghiêng nhiều nhất – phía đỉnh đường cong, kẻ các đường tiếp tuyến với mặt phẳng trên của đốt sống trên và mặt phẳng dưới của đốt sống dưới. Kẻ đường thẳng vuông góc với 2 đường tiếp tuyến trên, góc giao nhau của 2 đường vuông góc này chính là góc Cobb- góc VCS. Trong trường hợp có 2 đường cong thì sẽ lấy giá trị của đường cong có góc Cobb lớn hơn.
Đo độ xoay đốt sống trên phim Xquang: xác định đốt sống đỉnh, đánh dấu đường kính lớn nhất của cuống sống, đánh dấu đường nối giữa 2 điểm chính giữa của 2 bờ bên của đốt sống, đặt thước đo độ xoay chồng lên trên đốt sống đó sao cho các góc của thước trùng với các cạnh của cột sống, đọc độ xoay của cuống sống trên thước
Đánh giá VCS:
Lượng giá VCS theo phương pháp Cobb: Nhẹ góc Cobb =<25 độ; Nặng 26 độ -45 độ; Rất nặng 46 độ -< 60 độ
Đo độ xoay đốt sống trên phim Xquang: khi không bị vẹo cột sống, các cuống đốt sống nằm ở 2 bên thân đốt sống. Khi cột sống bị vẹo kéo theo sự xoay của các đốt sống. Trên phim Xquang cho thấy các cuống đốt sống không còn cân đối ở 2 bên của trục đốt sống nữa.
Đo bằng thước Scoliometer: Độ vẹo (xoay) được đo trực tiếp trên trẻ bằng thước Scoliometer.
Thả dây dọi: Dùng dây dọi xác định trục thân, đo khoảng cách điểm xa nhất của gai sau cột sống so với trục thẳng đứng của cơ thể (mốc là gai sau của đốt sổng cổ 7-C7).
Điều trị VCS không phẫu thuật
Theo dõi tình trạng vẹo cột sống: Theo dõi là một giai đoạn quan trọng trong việc quản lý bệnh nhân VCS, cần phải xác định xem bệnh nhân có cần điều trị hay không. Không phải tất cả các bệnh nhân có vẹo cột sống đều phải điều trị.
Tập luyện: Mục đích của các bài tập này là làm mạnh các cơ bụng và cơ duỗi thân, làm dài các cấu trúc bên lõm của đường cong, làm mạnh các cơ gấp thân phía bên lồi của đường cong, kéo giãn các cơ gấp háng bị co rút, các bài tập hít thở sâu để cải thiện chức năng hô hấp, hướng dẫn tư thế đúng.
Bó bột: Phương pháp bó bột trong điều trị vẹo cột sống đã đươc bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình Mỹ Lewis Sayre phổ biến rộng rãi việc sử dụng nó vào giữa năm 1800. Kỹ thuật Sayre là sử dụng một giá lớn để bệnh nhân lên và nắn chỉnh cột sống trong khi bó bột. Nghiên cứu của Fletcher năm 2012 cho thấy phương pháp bó bột trong điều trị vẹo cột sống vô căn đã giúp cho 72,4% trẻ bị vẹo cột sống tránh được phẫu thuật.
Kéo giãn: Điều trị VCS bằng kéo giãn đòi hỏi phải chỉnh thế lâu dài, thường phải nằm ngửa trên một khung và trong trường hợp VCS ở mức trung bình cũng không đem lại hiệu quả khả quan hơn biện pháp sử dụng áo nẹp chỉnh hình. Điều trị các trường hợp vẹo cột sống có độ cong lớn và cứng chắc luôn luôn là một thách thức lớn đối với bác sĩ phẫu thuật cột sống. Thiết bị kéo dãn Halo lần đầu tiên được giới thiệu bởi Perry và Nickel. Sau đó, Cotrel và Morel giới thiệu việc sử dụng thiết bị kéo trước phẫu thuật với đầu cố định ở đầu và một đầu cố định ở vùng chậu.
Kích thích điện: Dùng dòng điện kích thích các cơ bên thân phía lồi của đường cong. Khi có kích thích điện các cơ bên thân sẽ co lại, các xương sườn dịch chuyển về gần nhau do các xương sườn được khớp với đốt sống. Lực tác dụng sẽ được chuyển tới cột sống làm thẳng đường cong.
Áo nẹp chỉnh hình: Mục đích của áo nẹo chỉnh hình là giúp cho đường cong VCS không bị tăng thêm, đồng thời nắn chỉnh lâu dài, làm ổn định và bền vững cột sống ở tư thế đúng. Áo nẹp chỉnh hình Boston và áo nẹp chỉnh hình Chêneaul à loại áo nẹp ngực -thắt lưng -cùng, thường được chỉ định cho bệnh nhân có đường cong ngực, ngực -thắt lưng, thắt lưng hay đường cong đôi mà đỉnh của đường cong dưới T7.
Điều trị VCS bằng phẫu thuật:
Áp dụng cho các trường hợp VCS lớn hơn 50 độ, phẫu thuật nhằm phòng ngừa suy hô hấp, các trường hợp điều trị bằng áo nẹp chỉnh hình không có kết quả, VCS ảnh hưởng nhiều đến thẩm mỹ của người bệnh.
Can Thiệp Đa Ngành 