Không có nhiều tài liệu về vấn đề này, nhưng có một câu hỏi đặt ra trong giao tiếp cơ bản, đó là khi nào việc tiếp nhận ngôn ngữ như là một dòng âm thanh với âm vị, thanh điệu, tone, pitch… được tiếp nhận một cách đầy đủ ở người nghe, để đảm bảo việc tri nhận hình vị, từ, câu … là chính xác.
Có một số kĩ thuật được hướng dẫn trong giao tiếp cơ bản, nhưng không giải quyết tận gốc được, đặc biệt là trong các giao tiếp chính thức, khi mà hình thức giao tiếp cũng như không gian trong giao tiếp bị khuôn mẫu và ít đề cao tính đặc điểm cá nhân, đặc biệt là yếu tố sinh học.
Lý do người Việt cần không gian giao tiếp hẹp: khi xem xét chuyện giao tiếp, có một thực tế là ở khu vực đón tiếp người Việt rất hay tiến sát bàn đón tiếp, tạo ra một sự chen lấn, lộn xộn. Đã có nhiều ý kiến về điều này và đa số cho là tại người Việt kém văn minh. Nhưng không hẳn vậy, nếu chúng ta xem xét về không gian trong giao tiếp, chúng ta sẽ thấy rằng khái niệm này là có thực, và không thể chỉ giải quyết bằng việc giải thích rằng cứ bình tĩnh chờ đợi.
Bài viết trên VnExpress nói về chuyện người Trung Quốc hay nói to, lấy ý kiến từ 2 tác giả (Pauline D Loh, biên tập viên văn hóa tờ China Daily, từng giải thích chuyện này trên báo The Independent -Anh, năm 2013; và nhà văn Nhật Bản Akiko, cũng dùng kinh nghiệm nhiều năm sống tại quốc gia này để phân tích vấn đề tương tự trên trang web chuyên về lối sống Otonanswer -Nhật Bản), nhưng mình thì thấy câu chuyện mà chúng ta đang nói tới, có một phần được giải thích bằng sự tương tự trong ngôn ngữ tiếng Việt, bởi thậm chí chúng ta còn có nhiều thanh điệu hơn:
“Tiếng Trung Quốc (đặc biệt tiếng Phổ thông và tiếng Quảng Đông) sở hữu nhiều thanh điệu, khi phát âm có ý nghĩa hoàn toàn khác nhau nên người nói cần phát âm lớn và rõ ràng nhằm truyền tải chính xác thông điệp, tránh gây hiểu lầm cho người nghe trong quá trình giao tiếp.”
Mình cũng đã đưa nhận định này ở đây, trang 218. Tuy nhiên, vẫn cần những nghiên cứu đầy đủ hơn từ các chuyên gia về ngôn ngữ.
Can Thiệp Đa Ngành 